artikel

Stap voor stap aan de Machinerichtlijn voldoen

HSE

Martijn Drost en Ed van Hal vertellen stap voor stap hoe een machinebouwer aan de Machinerichtlijn kan voldoen. Dit is een wet. En de wet geldt voor iedereen, ook voor de bouwer. Dus een machine laten draaien terwijl iemand binnen het veiligheidshek staat, mag ook tijdens de ontwikkeling van de machine niet.

Stap voor stap aan de Machinerichtlijn voldoen
(foto: Pilz)

Jaarlijks worden er in Nederland achthonderd producten met een CE-markering van de markt gehaald omdat ze niet aan de regels voldoen. Ook als ze dat wel doen, garandeert dit niet altijd dat de zaken vlekkeloos verlopen. Ondanks strenge machineveiligheidsregelgeving zijn er recent nog dodelijke ongelukken gebeurd in een verpakkingsfabriek en tijdens onderhoud aan een bowlingbaan. ‘Het gaat bij machineveiligheid echt ergens over’, benadrukken managing consultant industrial safety Martijn Drost en Ed van Hal, manager trainingen van Pilz in Vianen.

Verantwoordelijk

Elke machine die in Europa op de markt komt, moet voldoen aan de regels uit de vuistdikke Machinerichtlijn (2006/42/EG). Die zorgt ervoor dat het risico ‘zo laag als praktisch uitvoerbaar’ blijft. Voor machines kunnen daarnaast nog andere richtlijnen gelden, zoals de EMC-richtlijn voor elektromagnetische compatibiliteit (2014/30/EU) en de Laagspanningsrichtlijn (2014/35/EU).
‘Het heet ‘richtlijn’, maar het is een wet. De richtlijn omschrijft het kader waarbinnen een machinefabrikant kan opereren om een basisniveau van veiligheid te creëren’, aldus Van Hal. De productverantwoordelijkheid gaat ver – en omvat bijvoorbeeld ook ‘redelijkerwijs voorzienbaar verkeerd gebruik’. Is dat bijvoorbeeld als iemand de verleiding niet kan weerstaan om op een kopieermachine een afdruk van zijn kadetjes te maken?
De fabrikant is verantwoordelijk, maar wie is de fabrikant van een machine eigenlijk? Drost: ‘Als je twee bestaande machines met CE-markering koopt en die samenvoegt, wordt dat de fabrikant van de assemblage. Daarvoor ben je verantwoordelijk.’ Daarnaast is elke werkgever verplicht een veilige werkomgeving voor zijn medewerkers te creëren.

Bijlage 4

Aan de hand van een machine-achtig ‘voorbeeldobject’ met een beweegbaar zaagblad gaan Drost en Van Hal na welke vragen de maker daarvan moet beantwoorden om aan de Machinerichtlijn te kunnen voldoen, zodat hij er een CE-markering op mag plaatsen.
Het eerste dat opvalt, is dat een noodstop ontbreekt. Dus plaatsen ze die erop. ‘De stopknop of noodstopinrichting moet duidelijk zichtbaar en bereikbaar zijn aangebracht’, vertelt Drost. De Machinerichtlijn schrijft geen kleur voor, maar de richtlijn is nader ingevuld in geharmoniseerde NEN / EN / ISO normen. Daarin is de noodknop rood op geel. Het volgen van de normen is een logische manier om te voldoen aan de richtlijn.
Ook logisch: het uitvoeren van een risico-analyse zodat de fabrikant de gevaren vindt en kan oplossen. Zit er bijvoorbeeld een beweegbaar zaagblad op, zoals in het geval van het ‘voorbeeldobject’, dan gaat het om hogere risicocategorie, een zogeheten bijlage 4 machine, waarvan de veiligheid moet worden beoordeeld door een notified body. Dat gebeurt door een technisch dossier naar organisaties als DNV, Tüv of Dekra op te sturen of een prototype concreet te laten testen. Bijlage 4 staat voor de lijst met concrete kenmerken waarvoor dit hogere risico geldt, zoals ook metaalpersen en ondergronds werkende machines. Als voorbereiding op de keuring kan een bedrijf de tabel bij ISO12100 bijlage B gebruiken om alle soorten gevaren af te vinken. Daarbij is het goed te bedenken dat hetzelfde risico op meerdere plekken in één machine kan voorkomen. Eén vinkje volstaat dan niet.

Veiligheid in stappen

De wet schrijft een hiërarchie van maatregelen voor. Bovenaan staat bronbeveiliging en intrinsieke beveiliging. Dit geldt bijvoorbeeld als hetzelfde effect kan worden bereikt via een minder risicovolle methode. De tweede stap zijn correctieve maatregelen. Dat is bijvoorbeeld een hekje om het risicogebied, in dit geval de zaag. Open je het hek, dan stopt de machine. Op de derde plek komen besturingstechnische maatregelen: het hekje gaat pas open als de zaag daadwerkelijk stilstaat.
De Machinerichtlijn stopt niet bij de productie, maar dwingt ook tot nadenken over de gebruiksfase, zoals maatregelen die veilige reiniging, reparatie en onderhoud mogelijk maken. Drost: ‘Dat kan bijvoorbeeld door middel van een jog-modus, waarbij de besturingselektronica ervoor zorgt dat de machine alleen stap voor stap werkt. In de besturingselektronica van de machine is het mogelijk configureerbare veiligheidssystemen te integreren.’
Als dat allemaal in orde is, dan is de machinebouwer al heel ver. De laatste stap betreft de documentatie, die als het goed is al vanaf het begin goed is bijgehouden: een handleiding, EMC-documentatie en een Technisch Dossier dat bewijst dat de machine veilig is opgebouwd, doordat in het proces de juiste keuzes en afwegingen zijn gemaakt. ‘Let wel: dit mag door bevoegde instanties worden opgevraagd, maar is in principe niet voor de klant’, geeft Drost aan. Dan volgt de laatste stap: een verklaring van conformiteit (=overeenstemming met de richtlijn), ondertekend door de directie. Als die hele procedure is doorlopen volgt het grote moment: de sticker voor de CE-markering mag op de machine.

Reageer op dit artikel