artikel

Omzetting van afval naar eiwit mechaniseren

Manufacturing

Mush Comb in Horst mechaniseert sterk groeiende agrarische markten. Dat geldt bijvoorbeeld voor de paddestoelenteelt. Een nieuwe markt, de insectenkweek, staat nog helemaal aan het begin van zijn leer- en groeicurve. Hiervoor bestaan nog helemaal geen mechanisatie-oplossingen. “Wat is er mooier dan zo’n onbekend gebied te verkennen?”, vindt bedrijfsleider Johan Houben. Niemand kan om de belofte van deze markt heen: eiwit uit afval kan uitgroeien tot één van de grotere doorbraken van de eenentwintigste eeuw.

Omzetting van afval naar eiwit mechaniseren

Tekst: Leendert van der Ent

“Het is de vraag hoe de wereld zich in 2050 gaat voeden”, zegt Houben. “Er lopen nu 7,5 miljard mensen op onze aardbol rond, in 2050 zullen dat er vermoedelijk 9 miljard zijn. Gemiddeld hebben die mensen dan meer te besteden. Dat biedt ruimte voor een wat luxer voedingspatroon. Het voorzien in hun energiebehoefte is dan ook niet het probleem. Het knelpunt ligt bij de eiwitten. De vraag naar kippen- en varkensvlees, naar zuivel en paddenstoelen zal toenemen. Maar de hoeveelheid vruchtbare landbouwgrond neemt niet toe. Ruimte om iedereen rundvlees te laten eten is er niet. Eén kilo rundvlees vergt 25 kilo voer, tegen 9 kilo voor varkensvlees en 4,5 kilo voor kip.”

Is hier een machinebouwer aan het woord? Of een medewerker van wereldvoedselorganisatie FAO? Houben: “Voor ons is dit de kern van wat we doen: vanuit een brede analyse sectoren ondersteunen bij hun proces. Technieken volgen daaruit. Zelf ben ik hier drie jaar geleden vanuit een achtergrond in veevoer en reststromen aan de slag gegaan. Mush Comb heeft sindsdien de  strategische focus geherdefinieerd. Wij richten ons op de mechanisatie van groeisectoren, liefst met totaal nieuwe oplossingen. Die sectoren zijn champignonteelt, de teelt van exotische paddenstoelen, compostering en insectenkweek.”

Goud uit lood

Insecten. Breng op een verjaardagsfeestje dat woord in verband met eten en het hele gezelschap griezelt. Houben: “De macro-analyse is eenvoudig: de omzetting van voer tot insecten is met een factor één à twee verreweg het meest efficiënt.” Bovendien eten wij misschien geen insecten, maar doen veel mensen elders dat wel. “Als wij insecten zouden gaan eten, dan zou dit vermoedelijk in de onherkenbare vorm van een hamburger, gehaktbal of zelfs spaghetti zijn”, schat Houben in. “Nòg waarschijnlijker is, dat insecten vooral indirect op ons menu komen in de vorm van vis- en kippenvoer. Daarnaast kan petfood tot een belangrijke markt uitgroeien.”

Het aantrekkelijkst uit duurzaamheidsoogpunt is dat insecten kunnen worden gekweekt op de reststromen. “Je maakt dan hoogwaardige eiwitten dankzij de koolstof en stikstof uit afval”, merkt Houben op. Dat klinkt als goud maken uit lood, zoals de alchemisten ooit voor ogen hadden. “Eén verschil: deze omzetting heeft zich al bewezen. Er is alleen een juridisch probleem, want dit is in Nederland en Europa in het kader van de diervoederwetgeving niet toegestaan. Daar moet wat aan gebeuren, want het maakt de cirkel rond. Mooier dan tegelijk een afval- en een voedselprobleem oplossen wordt het niet.”

Metaal aantasten

Terug naar het begin, de champignonkweek. Net als insecten zijn die eiwitrijk, net als insecten groeien paddenstoelen op reststromen. Houben: “Wij zijn al vanouds specialist in equipment voor het produceren op reststromen. Voor de champignonkweek richten wij ons op alle activiteiten tot de pluk van de champignon. Het is nog niet gelukt de pluk zelf te automatiseren.”

Houben schetst het werkterrein: “Het prepareren van de voedingsbodem bestaat uit drie fasen. Fase één is het goed mengen van de reststromen en het ontsluiten van de reststromen zodat voedingsstoffen kunnen worden opgenomen. Fase twee betreft het pasteuriseren van de compost en het vastleggen van ammoniak (stikstof) in microbieel eiwit. In de laatste fase gebeurt het enten van de voedingsbodem met micelium. Dat gebeurt bij gespecialiseerde bedrijven. Vandaar gaat de voedingsbodem pas naar champignonkwekers.

In dit proces zijn zo’n beetje alle omstandigheden die metaal (en elektronica) aantasten aanwezig: vocht, wisselende temperaturen en ammoniak. Daarbij zijn er grote volumes en grote krachten in het spel. Houben: “Met een tunneltreklier trekken we, alsof we langzaam een tafelkleed wegtrekken, de 3,5 meter dikke laag voedingsbodem uit kweektunnels van veertig meter lang en tot wel vier meter breed. Bij het leegtrekken komt tot veertig ton kracht kijken om zo’n tweehonderd ton voedingsbodem per uur te kunnen verversen.”

Turn-key

De laatste jaren levert Mush Comb zijn klanten steeds vaker Turn-Key-oplossingen, inclusief bijvoorbeeld stellingen waarop de voedingsbodem ligt, apparatuur die de voedingsbodem verdeelt, aandrukt, weeg- en monitoringsystemen en klimaatbeheersing. Ook mobiele machines voor loonbedrijven behoren tot het pakket.

“In de productie werken we samen met vaste partners”, zegt Houben. “Hier in Horst doen we de engineering, de constructie en de montage. Zaken als kantzetten en lasersnijden besteden we uit aan externe bedrijven. Wij leveren de ontwerpbestanden van onderdelen aan, vervolgens krijgen we de onderdelen binnen een week geleverd. Spuitwerk besteden we eveneens uit. De elektrotechniek maken we voornamelijk zelf, in drukke perioden besteden we uit. Dat hoge aandeel uitbesteding maakt ons flexibel.”

Eenmaal geassembleerde projecten gaan de hele wereld over, van Europa tot Canada en Peru en van Zuid-Afrika tot Libanon en Japan. “Hier in de ‘Mushroom Valley’ bij Horst ligt het kenniszwaartepunt op het gebied van teelt en mechanisering van de paddenstoelenteelt voor de wereld”, vertelt Houben. Zo’n vijfentwintig toeleveranciers, machinebouwers en kennisinstellingen hebben zich onder deze noemer verenigd om samen hun positie in deze snelgroeiende markt verder te versterken (zie kader 2). “De enige manier om te versterken is innoveren. Alleen daarmee kun je zo goed mogelijk inspelen op marktvragen.”

Gedreven onderzoekers

Hoewel beide ‘valleys’ op zichzelf staan, is het geen toeval dat in Venlo momenteel de voorbereidingen lopen voor  ‘Insect Valley’. Houben legt uit: “Als Mush Comb zijn we daarbij actief betrokken. We zijn bij toeval bij de insectenkweek betrokken geraakt. De logica daarvan is, dat het zowel in de champignonteelt als de insectenkweek gaat om de handling van grote volumes, klimaatbeheersing en kweek op stellingen. Daarom heeft een bedrijf uit Kenia ons bij een groot project op het gebied van insectenkweek betrokken.”

Het Keniase bedrijf bleek na een nadere kennismaking zowel serieus als ambitieus. Het heeft bijvoorbeeld een groot onderzoeksteam op het project zitten. “Die jonge biologen en engineers hebben een enorme drive, maar nog relatief weinig praktijkervaring. Dat kan ook niet, want Kenia heeft weinig industrie of machinebouw. Daarom vullen we elkaar goed aan: zij bestuderen het gedrag van het beestje, wij brengen de technische kennis in.”

Nadat Mush Comb overtuigd was van het initiatief, werd een machine voor de champignonteelt gebouwd en op onderdelen is ‘getweakt’ voor de larvenkweek. Die werd na testen geleverd.

Deels is dit nog een ‘koets zonder paard ervoor’ en geen ‘auto’. Zo vertoont elke ontwikkeling die in de kinderschoenen staat noodgedwongen nog veel kenmerken van de ontwikkeling waaruit hij voortkomt.

Visvoer

“Gezamenlijk leren we steeds meer over het gedrag van de black soldier fly en hoe het proces en de machines daarop zo goed mogelijk kunnen aansluiten”, concludeert Houben. “Het proces en het product staan centraal, daaruit leiden we de machines af die daarbij aansluiten.”

Na de eerste proeven werkte Mush Comb aan een nieuwe machine voor een pilotplant. Die is al helemaal voor de insectenkweek ontworpen. Sinds afgelopen januari is die gaan draaien en  verwerkt sindsdien twintig ton reststromen per dag. “Zoiets bestond helemaal nog niet”, geeft Houben nog maar eens aan. “En qua klimaat, groei en gashuishouding wijken de omstandigheden af van de paddenstoelenkweek. Daarop moeten we verder optimaliseren nu we een veertien keer zo grote capaciteit gaan realiseren: tweehonderd ton afval per dag leveren dertig tot veertig ton larven van de black soldier fly per dag. Die worden gedroogd en in visvoer verwerkt. Daarmee zet onze Keniase partner een belangrijke duurzaamheidsstap, want kweekvis wordt nu nog voor de helft met vis gevoerd en dat is niet erg duurzaam.”

Voor Mush Comb biedt de Afrikaanse orderreeks de ideale gelegenheid om ervaring op te doen met het opzetten en doorontwikkelen van activiteiten die in Nederland en wereldwijd zullen groeien. Houben: “De Keniase wetgeving is ruimer dan de Nederlandse. De interessantste omzetting, die van afvalstromen naar eiwitten, is hier niet toegestaan en daar zijn de mogelijkheden ruimer.”

Als de Keniase fabriek in 2018 eenmaal operationeel is, gaan beide partners het concept mogelijk verder uitrollen. “De machines en de consultancy vormen samen een totaalpakket. We lopen daarmee voorop in een nieuwe, veelbelovende markt die nog helemaal ontwikkeld moet worden.” Er is wereldwijd veel interesse voor, zoveel is Houben wel duidelijk. “We worden van allerlei kanten benaderd. Dat is prima, we staan open voor gezamenlijke ontwikkeling.”

 

Reageer op dit artikel