artikel

‘Bouw machines die de gebruiker niet wíl manipuleren’

HSE

Machineveiligheid en CE-markering moet je verankeren in het productieproces. Dat betekent kennis hebben over wet- en regelgeving van zowel mechanische als elektrische aspecten van de machine. En kennis over het menselijk gedrag en de bedrijfscultuur. Want als veilig werken een last wordt, kunnen veiligheidsaspecten worden gemanipuleerd. Het probleem aanpakken bij de bron is dé oplossing volgens Rutger Rennings, technisch adviseur machineveiligheid bij Viscon Group.

‘Bouw machines die de gebruiker niet wíl manipuleren’
Foto: Viscon Group

Tekst: Evi Husson

Machineveiligheid is meer dan voldoen aan mechanische en elektrische eisen. Om een veilige machine te ontwerpen, moet je weten wat het gedrag is van een operator die er dagelijks mee werkt, hoe de technische dienst onderhoud uitvoert én hoe met de machine wordt omgegaan onder druk. De combinatie van enerzijds techniek en anderzijds gedrag vind je niet in opleidingen terug en is vaak een complexe combinatie’, stelt Rutger Rennings, technisch adviseur machineveiligheid bij Viscon Group. Het bedrijf ontwerpt en produceert oplossingen voor product en material handling processen in de (non)food en agro-industrie wereldwijd.

De juiste vragen stellen

Een ontwerper moet volgens Rennings het gedrag van een mens zo kunnen inschatten dat manipulatie van veiligheidsvoorzieningen wordt uitgesloten. ‘Dit is mogelijk door er bijvoorbeeld voor te zorgen dat veiligheidsvoorzieningen niet kúnnen worden gemanipuleerd. Maar aangezien mensen onder druk erg inventief worden, is het veel beter om een machine te bouwen die de gebruiker niet wíl manipuleren. Als er geen wil is om te manipuleren, dan gebeurt het ook niet.’
Dit klinkt eenvoudig, maar hoe pak je dit aan? ‘Door al bij de eerste gesprekken met klanten machineveiligheid te bespreken. In het voortraject probeer ik al zoveel mogelijk informatie in te winnen bij klanten. Wat zijn de wensen en doelen van de klant? Hoe ziet de bedrijfsvoering eruit? Hoe werken operators en maintenance managers met machines in het bestaande machinepark? Door specifieke vragen te stellen, kan ik de engineers advies geven met welke aspecten ze rekening moeten houden tijdens het ontwerp. Is er bijvoorbeeld sprake van een productielijn, dan kan er worden onderzocht of en op welke manier zonering mogelijk is. Komt er een groot hek rond de machine met bewegende delen of wordt deze opgedeeld en voorzien van lichtschermen – schermen die de lijn tot stilstand brengen wanneer niet een product maar een persoon er doorheen komt. Die zaken willen we vanaf het begin zo duidelijk mogelijk hebben gedefinieerd, nog voor de handtekening is gezet.’

Restrisico’s verminderen

Neem je veiligheidsaspecten mee in het ontwerp, dan zijn de restrisico’s na oplevering kleiner. ‘Vroeger, zo’n vijftien jaar geleden, werd veel vaker achteraf beveiligd. Er werden kappen op machines geplaatst, grote hekken eromheen gebouwd en andere veiligheidsvoorzieningen werden aangebracht om de machine achteraf te beveiligen. Daar zijn we vanaf gestapt. Machines zijn tegenwoordig veel meer open en elektronisch beveiligd.’ Rennings geeft een voorbeeld. ‘Op het moment dat een deur vaak open moet voor een bepaalde storing op een bepaalde plaats, en de hele productielijn valt hierdoor stil, dan lokt dit manipulatie van de deur uit. Wanneer je de lijn opdeelt in zones met lichtschermen en ervoor zorgt dat er op bepaalde plekken met een buffer wordt gewerkt, dan kan een storing of korte interventie worden opgelost terwijl de rest van de lijn gewoon kan blijven draaien. Er is dan geen behoefte om veiligheidsvoorzieningen te manipuleren.’

Verbetermogelijkheden

Rennings adviseert de engineeringsafdeling over mechanische en elektrische aspecten rond machineveiligheid en wet- en regelgeving.  Dit is een continu proces. ‘Ik wil bereiken dat, als ik een ontwerp zie, ik het meteen qua machineveiligheid kan goedkeuren. Zover zijn we nog niet. Wat ik wel eens tegenkom, is dat in het ontwerp een lichtscherm te dicht bij een gevaar is geplaatst. Loopt een persoon door een lichtscherm, dan staat de lijn niet meteen stil. Het lichtscherm moet een signaal geven aan de besturing die vervolgens de beweging van de productielijn moet stoppen. Is dit een zware, logge band, dan duurt het even voor deze tot stilstand komt. Staat een lichtscherm te dicht bij de lijn, dan kan een persoon toch nog bij bewegende delen komen.’ Daarnaast moet ook voldoende rekening worden gehouden met de naderingssnelheid van een persoon. ‘Wanneer een ruimte een onderdeel is van een vluchtroute, bestaat de mogelijkheid dat mensen in die ruimte zullen rennen, waardoor dit aspect in de veiligheidsmaatregelen moet worden meegenomen.’

Leestip: Stap voor stap aan de Machinerichtlijn voldoen

Feedback

Om het bewustzijn nog verder te vergroten, is meer nodig dan alleen advies geven. ‘Naast interne trainingen wil ik engineers ook van de praktijk laten proeven. Wanneer een machine net is opgeleverd, ga ik samen met een engineer naar de klant om het functioneren te bespreken. De operator of technische dienst heeft regelmatig suggesties of opmerkingen hoe het nog beter zou kunnen. We hebben onlangs bijvoorbeeld een machine opgeleverd waar een bepaalde bout-moerverbinding regelmatig moet worden los- en vastgemaakt om de machine af te stellen. De ruimte voor het materiaal om de taak eenvoudig uit te voeren, is vrij beperkt. Dit heeft tot gevolg dat diegene die de machine afstelt, heel korte slagen moet maken met zijn sleutel om hem juist af te stellen, wat kan leiden tot irritatie of manipulatie. In de herziene versie van de machine is inmiddels in het ontwerp rekening gehouden met ruimte voor het gereedschap zodat de machine sneller en makkelijker kan worden afgesteld.’

Klanten trainen

Vanaf de eerste gesprekken met de klant tot de ingebruikname van de machine wordt de veiligheid onder een vergrootglas gehouden. Wanneer de machine is opgeleverd, ligt de verantwoordelijkheid bij de eindgebruiker. ‘Ik vind het belangrijk dat de klant op de hoogte is van zijn verantwoordelijkheden ten aanzien van de machine. De algehele technische staat van de machine moet in orde zijn, de veiligheidsvoorzieningen moeten in stand worden gehouden en de juiste procedures moeten worden gevolgd. Naast een gebruikershandleiding en procedures adviseer ik daarom klanten aan het einde van het traject hoe ze het beste met de machine kunnen werken. Dat is niet alleen op het vlak van machineveiligheid, maar bijvoorbeeld ook op het gebied van veilig werken op hoogte. Dat omvat meer dan alleen een harnas aantrekken met een vallijn eraan. Harnassen met vallijnen van twee meter lang zijn de goedkoopste en zie je vaak in de markt. Echter, wij hebben productielijnen met op iedere 2,5 meter een tussenvloer waardoor een lijn van twee meter die uitrekt tot vier plus je eigen lichaamslengte hier levensgevaarlijk is. Eveneens is het van belang om te weten dat als iemand valt en hangt in zijn harnas, hij maximaal een kwartier in deze positie mag hangen om te voorkomen dat de bloedsomloop naar de benen te lang is afgekneld. Op hoogte werken betekent dus dat je eigenlijk taken nooit alleen mag uitvoeren. Dat zijn zaken die klanten zich vaak niet realiseren.’

Leestip: Hoe til je als maakbedrijf de machineveiligheid naar een hoger niveau?

Over Rutger Rennings

Rutger Rennings (38) koos na het VWO voor de studierichting werktuigbouwkunde aan de TU Delft. Aangezien hij de praktijkervaring miste, stapte hij na een jaar over op werktuigbouwkunde, richting ontwerp en productie aan de HTS in Rotterdam. Tijdens zijn studie werkte Rennings als procesoperator en logistiek medewerker bij Friesland Campina. Daar groeide de interesse in machineveiligheid. Hij werkte met machines in een nieuw opgestarte fabriek waar de kinderziektes nog moesten worden uitgehaald. Dit betekende dat hij regelmatig situaties tegenkwam waarvan hij wist dat het wellicht noch efficiënter zou kunnen, maar met het behoud van de machineveiligheid. Na het afstuderen begon Rennings in 2005 bij Viscon Group als beleidsmedewerker veiligheid. Het bedrijf dat gevestigd is in ’s-Gravendeel produceert oplossingen voor product en material handling systemen in de (non)food en agro-industrie wereldwijd. De behoefte groeide om machineveiligheid meer in het ontwerp mee te nemen. Rennings verdiepte zich in wet- en regelgeving en CE-markering.  Met het oog op het bouwen van intrinsiek veilige machines stuurde hij vanaf 2008 de engineeringsafdeling aan. Destijds was dit nog één afdeling. Door aanhoudende groei van de afdeling en toenemende complexiteit van CE-markering en elektrotechnische ontwikkelingen besloot het bedrijf in 2012 de engineeringsafdeling in business units (per klantsector) op te delen. Vanaf dat moment richtte Rennings zich weer fulltime op machineveiligheid als technisch adviseur machineveiligheid. In deze functie adviseert hij onder andere vertegenwoordigers, projectleiders en engineers over machineveiligheid en de wettelijke eisen, zowel wat betreft het mechanische als elektrische aspect. Omdat de complexiteit van elektrotechniek de laatste jaren is toegenomen, volgde Rennings in 2015 naast zijn baan een opleiding elektrotechniek bij NCOI. Het behalen van zijn propedeuse bood hem een goede basis om zijn elektrotechnische kennis verder te verstevigen.

Best Practices rond machineveiligheid:

Wilt u weten hoe andere maakbedrijven machineveiligheid implementeren in hun productie-omgeving?

Wij hebben een aantal best practices rond machineveiligheid voor u geselecteerd:

  • Rudolf de Bruijn, Health & Safety Manager zorgt samen met zijn team voor een gezonde en veilige werkomgeving bij DAF Trucks in Eindhoven. Meer hierover lees je in het artikel:Ban op heftrucks voor meer veiligheid en betere logistiek
  • Gerard Raaijmakers is bij Ahrend, projectinrichter op het gebied van professionele werk- leer- en zorgomgeving, verantwoordelijk voor kwaliteit, arbo- en milieucoördinatie. ‘Alle machines die bij ons in bedrijf worden gesteld, voldoen in principe al aan de fundamentele veiligheidseisen. Echter, ga je machines aan elkaar koppelen, dan kun je hier niet meer op vertrouwen. Daarnaast is het zaak om werknemers op de juiste manier te instrueren’, stelt hij in het artikel Veiligheid blijft een gezamenlijke verantwoordelijkheid
  • Danone Rotselaar in België, producent van diverse soorten yoghurt, kwam tot verbetering van zijn productieproces. De performanceverbeteringen gingen ook langs de as van veiligheid waardoor hier nog een stap extra kon worden gezet. Stijn Van Cuyck, Performance en Technical Manager hierover: ‘Binnen de teams hebben we afgesproken dat medewerkers het minimaal één keer per dag over veiligheid hebben en de conclusies daarvan registreren.’ Concreet resultaat is dat er in een volledig jaar vijftig procent minder ongevallen met verlet van werk plaatsvinden. Meer hierover is te lezen in het artikel Danone optimaliseert productieproces en verbetert veiligheid

 

Reageer op dit artikel